مراحل انتشار کتاب

آشنایی با مراحل انتشار کتاب

افراد بسیاری در دنیا هستند که دوست دارند نام آن ها بر روی یک کتاب به عنوان نویسنده نوشته شود. البته افراد دوست دارند کتاب آن ها محتوای ارزشمندی داشته باشد و مورد استقبال سایر مردم قرار بگیرد. یا اگر کتاب آن ها در دسته کتاب های علمی قرار دارد این کتاب از نظر اساتید و منتقدان علمی مورد توجه قرار گیرد. شما می توانید خرید کتاب در هر زمینه ای به فروشگاه اینترنتی جریان کتاب مراجعه کنید.

در بعضی مواقع نویسنده یا مترجم کتاب با هدف خاصی اقدام به انتشار یا عرضه کتاب می کند. برای انتشار یک کتاب نیاز است که نویسنده با مراحل انتشار کتاب آشنایی داشته باشد. این مراحل برخی اوقات ممکن است برای نویسنده یا مترجم کتاب پیچیده یا مبهم باشد، اما برای موسساتی که در زمینه انتشار کتاب فعالیت دارند این مراحل بسیار ساده است.

مراحل انتشار کتاب

برای انتشار یک کتاب نیاز است که یکسری مراحل طی شود. در ادامه این بخش با مراحل انتشار کتاب آشنا می شوید.

گام اول: محتوای کتاب خود را آماده کنید

هر کتاب محتوایی دارد. محتوا می تواند شامل شعر، خاطرات نویسنده یا افراد مختلف، داستان، دست نوشته یا مطالب علمی باشد. در اولین گام از مراحل انتشار کتاب، نویسنده باید محتوای کتاب خود را آماده کند. از طرفی دیگر یک کتاب می تواند ترجمه یا تالیف خود نویسنده باشد. نویسنده باید محتوای مورد نظر خود برای کتاب را به صورت تایپ شده یا دست نویس تحویل ناشر دهد.

گام دوم: آماده کردن اولیه کتاب

گام دوم از مراحل انتشار کتاب شامل انجام اصول ویراستاری مانند صفحه آرایی، بررسی محتوای کتاب از نظر اصول نگارشی و غلط املایی و تایپ است. در این مرحله فایل کتاب به صورت کامل آماده می شود. تا جایی که امکان دارد فایل محتوای کتاب باید فاقد هر گونه ایرادات نگارشی و علمی باشد.

گام سوم از مراحل انتشار کتاب: دریافت کد شابک برای کتاب

یکی از مهم ترین مراحل انتشار کتاب، دریافت کد شابک برای کتاب است. شماره استاندارد بین المللی کتاب عبارتی است که لغت شابک از آن گرفته شده است. این کد یک شماره گذاری بین المللی است. که شامل ۱۰ الی ۱۳ رقم می باشد که در پشت جلد هر کتاب نوشته می شود. هر کتاب کد شابک منحصر به خود را دارد و با تجدید چاپ کتاب تغییر نمی کند.

کد شابک کتاب در سال ۲۰۰۷ از ۱۰ رقم به ۱۳ رقم تغییر کرد. هدف از افزایش تعداد ارقام این بود که تعداد کتاب های بیشتری را بتوان منتشر کرد. این ۱۳ رقم در قالب چند دسته نشان داده می شود که هر دسته آن معنا و مفهوم خاصی دارد. اگر کتابی در ایران منتشر شود حتما در کد آن عدد ۹۶۴ وجود دارد. ۹۶۴ شماره ملی ایران است. عدد صفر در این کد نشان دهنده کشورهای انگلیسی زبان است. البته موقعیت قرار گرفتن عدد صفر بسیار مهم است، زیرا هر موقعیت نشان دهنده یک کشور است. یک گروه از مجموعه ارقام تعیین کننده ناشر است.
دسته دیگر از اعداد، منطقه جغرافیایی و زبانی که کتاب با آن چاپ شده را نشان می دهند.
گروهی دیگر از اعداد وجود دارد که برای صحت آزمایی شابک استفاده می شود.

شابک کتاب

کد شابک در ایران از طریق خانه کتاب صادر می شود. به طور معمول، موسسات انتشار کتاب یکسری کد شابک برای کتاب هایی که قصد انتشار آن ها را دارند از خانه کتاب دریافت می کنند. سپس در مرحله ای که نیاز به صدور کد شابک برای کتاب است، ناشر این کد را به کتاب اختصاص داده و فرم مربوط به این کار را پر کرده و به خانه کتاب ارسال می کند.

گام چهارم: دریافت فیپا

فهرست نویسی پیش از انتشار که به اختصار فیپا گفته می شود، در واقع همان اطلاعات مربوط به کتاب است که در پشت صفحه عنوان کتاب درج می شود. دانشگاه تهران در سال ۱۳۴۳ برای اولین بار در ایران از فیپا برای کتاب هایی که توسط این دانشگاه منتشر می شدند استفاده کرد.
در کشور ما اداره پردازش و سازماندهی اسناد و کتابخانه ملی تنها نهادی است که فیپا را صادر می کند. در این مرحله از مجموعه مراحل انتشار کتاب، باید مدارکی مانند پرینت کتاب، کد شابک، فایل کتاب در یک سی دی و فرم تکمیل شده برای درخواست فیپا، به کتابخانه ملی جهت دریافت فیپا ارسال شود. فرآیند تحویل فیپا از سوی کتابخانه ملی حدود ۷ تا ۱۰ روز به طول می انجامد.
اطلاعات مربوط به فیپا به صورت رایگان در اختیار موسسات انتشاراتی و نویسندگان کتاب توسط اداره پردازش و سازماندهی اسناد و کتابخانه ملی قرار می گیرد.

مدارک مورد نیاز جهت صدور فیپا در مراحل انتشار کتاب

چهت دریافت فیپا به یکسری مدارک نیاز است که عبارتند از:
• کپی شناسنامه یا کارت ملی
• کلیه مشخصات کتاب مانند تعداد صفحات کتاب، کد شابک، سال چاپ کتاب و قطع کتاب
• ناشر یا نویسنده باید فایل نهایی کتاب را که بصورت صفحه آرایی شده است به همراه کد شابک کتاب به سازمان ارسال کند.
برای کتاب های ترجمه شده مترجمان یا نویسندگان باید دقت داشته باشند که برای دریافت فیپا باید حتما صفحه اول کتاب را اسکن نمایند و فایل آن را با سلیر مدارک همراه خود داشته باشند.

گام پنجم: گرفتن مجوز انتشار کتاب از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

برای صدور مجوز از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیاز است که کد شابک، اطلاعات فیپا، فایل کتاب در سی دی و طرح رنگی روی جلد کتاب به این سازمان ارسال شود. با توجه به موضوع کتاب، صدور مجوز از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ممکن است بین ۷ روز تا ۴ ماه طول بکشد. معمولاً کتاب هایی با موضوعات حساس فرآیند صدور مجوز آن ها ممکن است چند ماه طول بکشد. اما کتاب هایی با موضوعات علمی و دانشگاهی روند صدور مجوز آن ها خیلی سریع انجام می شود. گاهی اوقات نیاز است که تغییراتی بر روی محتوای کتاب انجام شود سپس مجوز برای آن کتاب صادر می شود. می توان گفت این مرحله از مراحل انتشار کتاب از همه مراحل بیشتر طول می کشد.

گام ششم: مرحله چاپ کتاب و صحافی از مراحل انتشار کتاب

پس از سپری شدن پنج گام بالا، کتاب به چاپخانه جهت چاپ ارسال می شود. اگر تیراژ کتاب برای چاپ از ۱۰۰۰ کمتر باشد از چاپ دیجیتال و اگر تعداد بالای ۱۰۰۰ باشد از چاپ آفست استفاده می شود. پس از چاپ کتاب، صحافی آن انجام می شود. این مرحله از مراحل انتشار کتاب چون در چاپخانه و توسط ناشر انجام می شود خیلی طول نمی کشد.
گام هفتم: ارسال کتاب برای اعلام وصول به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
ناشر باید بعد از چاپ کتاب تعداد ۱۰ نسخه از کتاب را جهت دریافت اعلام وصول به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ارسال نماید. پس از انجام این کار فرآیند چاپ کتاب به اتمام می رسد.

کاربرد شابک در مراحل انتشار کتاب

• برای اینکه یک کتاب شناسنامه دار شود و همچنین برای اخذ فیپا، کد شابک بسیار ضروری است. درج این کد روی کتاب موجب حفظ اثر مادی و معنوی کتاب برای نویسنده می شود. می توان گفت شابک و فیپا برای یک کتاب مانند سند برای یک ملک و زمین است. نویسنده با داشتن کد شابک و فیپا می تواند مالکیت خود را نسبت به یک اثر نشان دهد.
• برای ثبت کتاب در کتابخانه های بین المللی و سفارش دادن آن ها وجود شابک ضروری است.
• از کد شابک برای کنترل اتوماتیک موجودی انبار نیز استفاده می شود.

روش های چاپ کتاب

پس از طی مراحل انتشار کتاب، و تایید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نوبت به این می رسد که کتاب را برای چاپ به یک انتشاراتی تحویل دهیم. برای چاپ کتاب دو روش وجود دارد: چاپ دیجیتال و چاپ آفست.

چاپ دیجیتال در مراحل انتشار کتاب

چاپ کتاب بصورت دیجیتال، یک روش کامپیوتری است که در آن دستور چاپ فایل الکترونیکی کتاب به صورت مستقیم به چاپگرارسال می شود. چاپگرهای لیزری یا جوهر افشان جزء روش های متداول چاپ دیجیتال هستند که در آن ها تونر یا رنگ دانه ها بر بسترهای مختلفی همچون کاغذ عکس، کاغذ، بوم و غیره ظاهر می شوند.

چاپ آفست

نوعی دیگر از چاپ که در مراحل انتشار کتاب برای چاپ از آن استفاده می شود چاپ آفست یا لیتوگرافی است. در چاپ آفست محتوای مورد نظر برای چاپ (متن یا عکس) بر روی یک استوانه گردان که سطح پلاستیکی دارد بر می گردانند، سپس با فشار استوانه دیگر محتوا بر روی عکس یا بستر مورد نظر چاپ می شود. برای انتخاب یک روش چاپ باید به برخی نکات توجه داشت، برخی از این نکات عبارتند از:
۱- اندازه
در مراحل انتشار کتاب از چاپ آفست برای چاپ کتاب هایی با قطع بزرگ استفاده می شود. بنابراین بهتر است برای کتاب هایی با قطع کوچک از چاپ دیجیتال استفاده شود. به عناون مثال برای چاپ مجلات و روزنامه ها از چاپ آفست استفاده می شود.
۲- تعداد
برای کتاب هایی با تعداد تیراژ بالا بهتر است از روش آفست استفاده شود. در مقابل برای تعداد تیراژ پایین معمولاً از چاپ دیجیتال استفاده می شود.
۳- نمونه چاپ در مراحل انشار کتاب
اگر قبل از اینکه کتاب را برای چاپ تعداد بالا بفرستید می خواهید یک نمونه از کتاب چاپ شده را ببینید، بهتر است از چاپ دیجیتال استفاده کنید زیرا چاپ دیجیتال بسیار دقیق تر و کم هزینه تر از نمونه چاپ آفست خواهد بود.
۴- زمان
سرعت چاپ آفست از چاپ دیجیتال کمتر است. بنابراین در مراحل انتشار کتاب اگر برای چاپ کتاب خود عجله دارید و می خواهد در بازه زمانی کوتاه کتاب شما چاپ شود بهتر است از چاپ دیجیتال استفاده کنید. علت سرعت بالای چاپ دیجیتال این است که در این نوع چاپ تمام کارها بصورت خودکار انجام می شود بنابراین سرعت چاپ بسیار بالا است.
۵- رنگ
سیستم رنگ پانتون، سیستمی است که در صنایع چوب از آن استفاده می شود. این سیستم دارای فضای رنگی و اختصاصی است. بنابراین در مراحل انتشار کتاب برای افرادی که می خواهند بدانند آیا رنگ مورد نظر آن ها روی کتاب چاپ می شود یا نه ؟ از این سیستم می توان استفاده کرد. از طریق این سیستم افراد از مطابقت رنگ مورد نظرشان با رنگی که چاپ خواهد شد اطمینان پیدا می کنند. در سیستم پانتون بهتر است از چاپ آفست استفاده شود. زیرا چاپ آفست برخلاف چاپ دیجیتال این کار را با دقت انجام می دهد.